علوم باغبانی
 مدیریت باغ انار

 پیشگفتار
اصول فني مديريت باغ، دومين نشریه از سری نشرياتی است كه درموضوع كاشت، داشت و برداشت انار براي استفاده كارشناسان، مروجين،باغداران، دانشجويان كشاورزي و ساير علاق همندان انار و اناركاري تدوينگرديده است. در اين مجموعه سعي شده است تا با استفاده از آخرين نتايجطرحها و پروژ ههاي تحقيقاتي انجام شده روي انار و بهر هگيري از تجاربكارشناسان و اناركاران خبره، اصول فني احداث، نگهداري، برداشت و مسائل
پس از برداشت انار، به زبان ساده و كاربردي ارائه گردد. اميد است اين مطالبراهنماي مفيدي براي احداث انارستا نهاي جديد و بهسازي با غهاي موجودانار كشور باشد. انشاءا...
 عمليات نگهداري باغ انار
شامل شخم، هرس، آبیاری، تغذیه و کوددهی و » داشت « عملیات نگهداری یا
کنترل آفات، امراض، عوارض اقلیمی و علفهای هرز م یباشد که بطور مستمر و سالانه
در باغ های انار انجام م یشود
 1 -شخم
باغ انار همه ساله به شخم نياز دارد. حتی كوددهي به روش چالكود يا كانالكودبراي درختان انار نیز ضرورت شخم باغ هاي انار را نفي نمي كند. اين شخم مي تواندشرايط فيزيكي و تهويه و نفوذپذيري خاك را بهبود بخشد. زمان مناسب اين شخم در25 سانتيمتر است. تمام كود دامي و كودهاي - اواخر پاييز تا اوايل بهار و عمق آن 40فسفره و پتاسه را بايد قبل از شخم بصورت چالكود يا كانالكود و يا همراه با شخم به

زمين داد. اناركاران يزدي اعتقاد دارند، چنانچه همراه با شخم زمستانه مقداري ازريش ههاي سطحي و كهنه درخت نيز حذف گردد، براي درخت سودمند است. تحريكبه ايجاد ريشه هاي نو و حذف ريشه هاي مسن و آلوده به نماتد هاي مولد غده، مي تواندتوجيه علمي براي اين دانش بومي باشد. درخت انار با توجه به قدرت ريش هزايي شديدقادر است سريعاً ريشه هاي نو و سالم ايجاد نمايد.با توجه به كمبود آب در مناطق حاشيه كوير، تعدادی از باغداران، چند روز بعد ازآبياري در فصل تابستان، اقدام به انجام يك شخم سطحي م یکنند. این کار با قطع لول  ههای مو یین، كمك زيادي به حفظ رطوبت خاك و صرف هجويي در مصرف آب م ینماید.در همين رابطه مديريت كنترل علفهاي هرز نيز از اهميت زيادي برخوردار است. علفهايهرز زياد موجب مصرف آب و مواد غذايي م يگردد و زمين خشك و عاري از علف نيزسبب افزايش تبخير، آفتا بسوختگي ميوه و برگشتن دانه ) قهو های و نرم شدن آریل(م یگردد. لذا نگهداري يك پوشش ملايم علفهاي هرز در كف باغ انار مفيد خواهد بود.

-2- هرس

هرس در درختان انار يكي از مهمترين عواملي است كه جهت افزايش عملكرد و توليدميوه مرغوب و با كيفيت صورت م يگيرد. هرس در درختان انار يك عمل ضروري و مستمرم يباشد. زيرا انار داراي رشد رويشي شديد بوده و پاجوش و تن هجوش زياد توليد م يكند ودر صورت عدم هرس، ظرف مدت كوتاهي به حالت انبوه و پرپشت درآمده و محصول آن ازجهت كمي وكيفي شديداً كاهش م ييابد. در عين حال هرس درختان انار به تجربه كافي نيازدارد. عدم توجه به شرايط اقليمي منطقه و هرس غيرفني و شديد باعث آفتا بسوختگي ميوه و خشكيدگي تنه و شاخ ههاي در معرض تابش مستقيم آفتاب م يگردد.بطور كلي دو نوع هرس شامل هرس فرم )تربيت( و هرس باردهي در درختان انارانجام م يگيرد. هرس فرم در نشریه اصول فني احداث باغ انار توضيح داده شد. در اينجا

به معرفي هرس باردهي مي پردازيم.
هرس باردهي به منظور كنترل ارتفاع و تاج، تنظيم و حفظ قدرت باردهي، جوان سازي
شاخه هاي باردهنده، حذف پاجوش ، تنه جوش، نرك و شاخه هاي مزاحم، شكسته و مريض
و بازكردن قسمت هاي پر شاخ و برگ جهت رسيدن نور به قسمت هاي داخلي تاج انجام
مي شود. هرس باردهي خود شامل هرس سياه )زمستانه( و ديگري هرس سبز )هرس
تابستانه( مي باشد.
الف- هرس سياه )هرس زمستانه(
هرس سياه شامل حذف شاخه هاي اضافي و فر مدهي به درخت، حذف پاجوش،
تن هجوش و نرك هاي سال قبل، بريدن شاخ ههاي خشكيده و مريض مي گردد. بهترين
زمان انجام اين هرس، اوايل بهار بعد از رفع خطر سرما م يباشد، ولي اكثر كشاورزان اين
عمل را در پاييز و يا اواخر زمستان انجام مي دهند. حذف پاجوش های نو را بهتر است
تا اواسط بهار و زمان گرم شدن هوا به تأخیر انداخت. این پاجوش ها محل تجمع کلنی
شت ههاست و نگهداری آنها مانع افزایش جمعیت شته روی سرشاخه ها می گردد.
ب- هرس سبز )هرس تابستانه(
هرس سبز به منظور افزايش و تنظيم بهر هدهي درخت انجام م يشود. اين نوع هرس
در فصل تابستان و از نيمه مرداد ماه شروع م يشود و تا زمان برداشت ادامه دارد. در اين
نوع هرس علاوه برحذف پاجوش، تن هجوش و نر كهاي جديد و شاخ ههاي آف تزده و خشك
شده، جوان ههاي انتهايي هر شاخه را پس از رشد كافي قيچي م يكنند، تا شاخ ههاي جانبي
ميو هدهنده زياد شوند. فعاليت جوان ههاي انتهايي شاخ هها فو قالعاده زياد است و در نتيجه
در صورت عدم كنترل آنها، جوان ههاي جانبي رشد نكرده و تعداد جوان ههاي بارده كاهش
م ييابد. لذا براي تقويت جوان ههاي جانبي، جوانه انتهايي هر شاخه را بايد پس از رشد كافي
قطع كرد. به اين كار دست كسازي گويند. ميوه انار روي اين دست كها تشكيل م يشود.
 مجدداً يادآوري مي شود كه هرس در درختان انار يك هنر علمي- تجربي است كه با
هيچيك از انواع هرس معمول روي ساير درختان قابل مقايسه نيست و حتماً بايد بوسيله
هر سكاران خبره انجام شود. همچنين با توجه به جمعيت بالاي شته انار در اوايل بهار
بر روي پاجوش ها، نبايد در حذف آنها تعجيل نمود. حذف اين پاجوش ها باعث هدايت
جمعيت شته به روي برگ، شاخه هاي ميوه دهنده، گل و ميوه گرديده و باعث ريزش گل
و ميوه هاي تاز هتشكيل شده و خسارت زياد مي شود. با شروع فصل تابستان و گرم شدن
هوا در مناطق اناركاري، جمعيت شته خود به خود و به شدت كاهش مي يابد. در اين زمان
مي توان كار هرس پاجوش ها را انجام داد.
-3 آبیاري
هرچند درخت انار به كم آبي مقاوم است، اما عملكرد بالا و كيفيت مرغوب ميوه انار
با مقداركمي و كيفي آب مورد نياز درخت رابطه مستقيم دارد. مقدار آب مصرفي در هر
هكتار باغ انار به طريقه ي سنتي حدود 30000 متر مكعب برآورد مي شود. اين مقدار آب
با روش آبياري قطره اي به حدود ثلث كاهش مي يابد. ميزان آب آبياري برحسب عوامل
مختلفي چون نوع و عمق خاك، شرايط محيطي، روش آبياري، رقم، فاصله كاشت و سن
درخت متفاوت است و بايد با در نظرگرفتن اين عوامل دور و عمق آبياري تعيين گردد.
16 نوبت آبياري صورت - در باغ هاي قديمي انار در نقاط مختلف استان يزد بين 19
مي گيرد. فواصل آبياري نيز متفاوت و در تابستان به حداقل خود م يرسد. دور معمول
8 روز متغير است. در ابتداي فصل - 6 و در استان يزد بين 16 - آبياري در ساوه بين 10
زمستان باغ انار را آبياري م يكنند. اين آب كه به ي خآب زمستانه موسوم است، علاوه بر
بالابردن ذخيره رطوبت خاك، در از بين بردن تخم، لارو، شفيره و حشرات كامل آفات
انار، از جمله لاروهاي كرم گلوگاه انار، مؤثر و مفيد م يباشد.
يك آبياري نيز در اواخر فصل زمستان صورت مي گيرد و سپس عمليات كوددهي و
شخم انجام م يشود. باغ انار را بعد از شخم زمستانه، كه معمولاً در اسفند ماه زده م يشود،
45 روز، يعني تا نيمه ارديبهشت - نيز آبياري مي كنند. بعد از اين آبياري براي مدت 60
به باغ انار آب نمي دهند تا بدينوسيله گل هاي ثمري بيشتري روي درخت ظاهر و ريشه ها
به فعاليت بيشتر وادار و از رويش شاخ و برگ زياد جلوگيري گردد. همچنين آبياري در
زمان گل باعث ريزش زياد گل و ك مبار شدن درخت مي گردد.
 فاصله و مقدار آب در نوب تهاي بعدي به بافت خاك، دما و رطوبت نسبي بستگي دارد.
در زمي نهاي با بافت سبك فاصله آبياري كوتا هتر و به 5 تا 7 روز م يرسد و در زمي نهاي
با بافت سنگين هر 10 تا 12 روز يكبار به باغ انار آب م يدهند. با توجه به افزايش دما در
تابستان، كاهش دور آبياري در ما ههاي تير و مرداد و شهريور مفيد خواهد بود. نوسان زياد
دور آبياري باعث افزايش تركيدگي ميوه انار م يگردد. شيوه آبياري غالب باغات انار بصورت
غرقابي)كرتي(، جوي وپشت هاي و يا قطر هاي م يباشد. در با غهاي جديد سعي م يشود آب در
كنار درخت نيافتد و آبياري در جوي يا نوارهاي بين دو رديف كاشت صورت م يگيرد.
نتايج تحقيقات انجام شده روي آبياري قطره اي در باغهاي انار و تجربه هاي موجود،
نشا ن مي دهد كه به راحتي مي توان از شيوه آبياري قطره اي در باغهاي انار استفاده نمود.
آبياري قطر هاي علاوه بر صرفه جويي زياد در ميزان مصرف آب، به دليل تأمين مستمر
و يكنواخت رطوبت مورد نياز درخت، از وارد شدن تنش خشكي يا شوري به درخت
جلوگيري و باعث افزايش كمي و كيفي محصول مي گردد. كاهش تركيدگي ميوه يكي از
فاكتورهاي مهمي است كه در اين نوع آبياري مشاهده مي شود. رعايت كامل نكات فني
در اجراي سيستم آبياري قطره اي و مديريت سيستم در دوره بهر هبرداري، شرط ضروري
استفاده از اين شيوه آبياري و بهره مندي از مزاياي آن مي باشد.
-4 تغذيه و كوددهي
يكي از عوامل بسيار مؤثر براي عملكردهاي بالا و كيفيت مطلوب ميوه انار، تغذيه
مناسب و حساب شده در باغ هاي انار مي باشد. اين تغذيه شامل مواد آلي و كودهاي
شيميايي مي باشد :
الف- مواد آلي
مواد آلی علاوه بر تامین عناصر غذایی، به علت بهبود ساختمان خاک، کاهش تبخیر
سطحی و جلوگیری از تمرکز نمک در سطح خاک، در افزایش عملکرد و بهبود کیفیت میوه
انار موثر م یباشند. ب ه علاوه رابطه مثبت و معن یداری بین میزان مواد آلی و فسفر قابل
جذب در خاک وجود دارد. ميزان كود مصرفي دامي در با غهاي انار در استان يزد بين 5
30- تا 15 تن در هكتار متغير است. توصيه م يشود هر سال به ازاي هر درخت مقدار 40
كيلوگرم كود دامي)ترجيحاً گوسفندي( همراه با كودهاي شيميايي، در زمان انجام شخم
زمستانه و بصورت چالكود يا کانالکود در نيمه خارجي سايه انداز تاج درخت مصرف شود.
  ب- كودهاي شيميايي
عناصر غذایی پر مصرف ازت، فسفر، پتاسیم و عناصر میان مصرف مانند کلسیم،
منیزیم و گوگرد دارای اثرات مستقیم و غیر مستقیم در افزایش عملکرد انار می باشند.
همچنین رشد رویشی، طراوت و تولید میوه همگی تحت تاثیر مستقیم این عناصر قرار
دارند. توصیه عمومي کود اوره بر اساس درصد ازت کل خاک به شرح جدول شماره 1
م يباشد. برای تامین ازت مورد نیاز بهتر است از کود سولفات آمونیوم استفاده شود.
جدول شماره 1- توصیه کود اوره بر اساس درصد ازت کل خاک
درصد ازت کل کود اوره توصیه شده
)کیلوگرم در هکتار (
0/ کمتر از 45
0/46 -0/60
0/60 – 1/0
1/ بیشتر از 0
400 -450
350 -400
250 -350
کمتر از 250
توصیه عمومی براي مصرف فسفر در باغ های انار بر حسب میزان فسفر قابل جذب در
خاک بر اساس جدول شماره 2 می باشد.
جدول شماره 2- توصیه کود فسفر بر اساس میزان فسفر قابل جذب خاک
فسفر قابل جذب
)میل یگرم در کیلوگرم(
فسفات آمونیوم توصیه
شده )کیلوگرم در هکتار(
کمتر از 5
5-10
10 -15
بیش از 15
100 -150
75 -100
50 -75
50
این مقادیر توصیه های عمومی مصرف کود هستند و میزان آنها بر اساس نتايج تجزيه
 قابل تغ ییر pH خاك و برگ و با توجه به بافت خاک، درصد کربن آلي و آهك در خاک و
است. تحقیقات انجام شده در باره مصرف پتاسیم نشان می دهد که در خاک غالب باغهای
انار به میزان کافی پتاسیم وجود دارد، اما محققان معتقد هستند که در صورت سبک
بودن خاک و کاهش ماده آلی و همچنین پا یین بودن غلظت پتاسیم در خاک )کمتر از 250
میل یگرم در کیلوگرم( می توان نسبت به مصرف نیم الی یک کیلوگرم سولفات پتاسیم به
ازاء هر درخت بارده اقدام نمود.
تمام كودهاي فسفاته و پتاسه و يك سوم كود ازته را بايد همراه با كو دآلي در زمستان
به زمين داد. يك سوم كود ازته پس از ريزش گلبر گها و يك سوم باقيمانده دو ماه بعد از
تقسيط دوم مصرف شود. به تجربه ثابت شد هاست كه مصرف مقدار كمي كود ازته )ترجيحاً
بصورت محلو لپاشي به نسبت 5 در هزار( در اواخر فصل رويش باعث افزايش طراوت و
شادابي و رنگ ميوه م يگردد. مقدار اين كود نبايد زياد باشد، چون در آ ن صورت باعث
كاهش مقاومت درخت در مقابل سرما خواهد شد. مصرف كودهاي گوگردي همراه با مواد
آلي در خا كهاي آهكي و همچنين مصرف سولفات كلسيم)گچ(، در صورت بالابودن سديم
خاك، نيز در بهبود شرايط تغذي هاي باغ انار مؤثر است. درختان انار علاوه بر عناصر غذایی
پر مصرف به عناصر میان مصرف و کم مصرف نيز نياز دارند. حد مطلوب غلظت عناصر
غذایی در خاک با غهای انار نيز مطابق جداول شماره 3 م یباشد.

جدول شماره 3- حد مطلوب غلظت عناصر غذایی در خاک باغهای انار
عناصر غذایی حد مطلوب
کربن بیشتر از یک درصد
10 میل یگرم در کیلوگرم خاک - فسفر قابل جذب 15
200 میل یگرم در کیلوگرم خاک - پتاسیم قابل جذب 250
500 میل یگرم در کیلوگرم خاک - منیزیم قابل جذب 600
گوگرد قابل جذب بیشتر از 15 میل یگرم در کیلوگرم خاک
4 میل یگرم در کیلوگرم خاک - آهن قابل جذب 6
3 میل یگرم در کیلوگرم خاک - منگنز قابل جذب 5
1 میل یگرم در کیلوگرم خاک / روی قابل جذب 5
مس قابل جذب یک میل یگرم در کیلوگرم خاک
بر قابل جذب یک میل یگرم در کیلوگرم خاک
،./ 2، فسفر 15 / حد مطلوب عناصر غذايي در برگ انار به ترتيب براي نيتروژن 25
، 1، منيزيم 50 /. درصد و براي آهن 110 ، منگنز 40 ، روي 30 / 1، كلسيم 90 / پتاسيم 70
مس 10 و بُر 70 ميليگرم در كيلوگرم م يباشد. حد مطلوب عناصر غذايي در ميوه انار براي
نيتروژن 170 ، فسفر 8، پتاسيم 260 ، كلسيم 3، منيزيم 3، آهن 30 /، منگنز 40 /.، روي
15 /.، مس 12 /. و بُر 15 /. ميليگرم در 100 گرم ميوه تازه پيشنهاد گرديده است.
در صورت اعمال مديريت تغذي هاي به گون هاي كه شاخ صهاي كيفي ميو ههاي توليدي در
حد مقادير فوق باشد، ميو ههاي توليدي از كيفيت و بازارپسندي و قابليت انبارداري مطلوب
برخوردار خواهد بود. براي دستيابي به حد مطلوب عناصر غذايي در خاكهاي زير كشت انار،
بطور عمومي مقادير جدول شماره 4 براي مصرف در با غهاي انار توصيه م يشود.
در روش محلو لپاشی هم می توان با غلظت 2 تا 5 در هزار پس از ریزش کامل گلبرگ ها
اقدام به محلو لپاشی نمود و چنانچه علائم کمبود بر طرف نشد، محلو لپاشی را تکرار
كرد. براي افزايش كارايي سولفات روي، توصيه مي شود، كود اوره با غلظت 5 در هزار به
1
محلول كودي افزوده گردد.
جدول شماره 4- توصيه عمومي مصرف خاكي عناصر ريز مغذي براي باغهاي انار
عنصر غذایی نوع کود
به ازاء هر درخت بارده
) هر چهار سال یک بار (
آهن
منگنز
روی
مس
سولفات اهن
سولفات منگنز
سولفات روي
سولفات مس
500-1000 گرم
150-250 گرم
500-1000 گرم
150-200 گرم
هرچند براساس بعضي گزارشات كاشت يونجه در بين رديف هاي كاشت انار در تأمين
آهن و منگنز درختان انار مؤثر بود ه است، اما به دليل افزايش نماتد مولد غده و ساير
بيمارگرهاي مشترك، كاشت آن، حتي براي سا لهاي اول احداث باغ، توصيه نم يشود.
تذكر:
با توجه به اختلاف شرایط اقلیمی و کیفیت آب مورد استفاده برای محلو لپاشی، ë
توصیه می شود، ابتدا محلو لپاشی بر روی یک درخت انجام شود و چنانچه پس از گذشت
72 ساعت علائم سوختگی بر روی برگ و میوه مشاهده نشد، محلو لپاشی در سطح
وسیع انجام شود.
با مشاهده علائم كمبود، درصد قابل توجهي از كاهش عملكرد براي همان سال ë
قطعي است. بنابراين بايد قبل از ظهور علائم كمبود، با مديريت و برنامه ريزي نيازهاي
غذايي درختان انار تأمين گردد.
علائم ناشي از سرما و يخبندان زمستانه به صورت زردي، خشكيدگي سرشاخه ë
و معمولاً به شكل كمبود مواد غذايي بروز م يكند. تحت اين شرايط با توجه به استرس
وارده به درخت و به منظور جلوگيري از تشديد خسارت از محلول پاشي روي اينگونه
درختان خودداري شود.
            -5 آفات، بيماريها، عوارض اقلیمی و علفهاي هرز مهم انار
كرم گلوگاه، کرم به، شته انار، كنه قرمز پاكوتاه، سوسك چوبخوار، نمات دهاي مولد
گره ريشه، تركيدگي، سرمازدگي، آفتا بسوختگي تنه و سرشاخه و آفتا بسوختگي ميوه،
مهمترين آفات، بيماريها و عوارض اقلیمی انار در ايران م يباشند. خوشبختانه با غهاي انار
در ايران از هجوم سموم شيميايي مصون مانده و براي كنترل آفات و بيماريهاي انار تنها از
رو شهاي غير شيميايي استفاده م يشود و ميزان خسارت در با غهايي كه توصي ههاي فني
را رعايت م يكنند، پايين است. ادامه اين سياست اصولي موجب مصون ماندن باغهاي انار
و محيط زيست از خطرات سموم شيميايي، بقاء دشمنان طبيعي آفات، حفظ بهداشت و
سلامت جامعه، توليد محصول ارگانيك و استمرار و گسترش صادرات انار خواهد شد.
در اينجا به اختصار به معرفي آفات، بيماريها، علفهاي هرز و عوارض اقليمي و
فيزيولوژيكي مهم و اقتصادی انار و راه هاي كنترل آنها مي پردازيم.
5-1 - كرم گلوگاه انار
مهمترين عام ل ،Spectrobates ceratoniae Zeller كرم گلوگاه انار با نام علمي
كاه ش كم ي و كيف ي محصو ل انار و يكي از موانع مهم در افزايش صادرات انار م يباشد. اي ن
آف ت اولي ن بار در سا ل 1349 در با غها ي انار كاشمر مشاهد ه و با توجه به علائم اوليه آلودگي
ب ه كر م گلوگا ه انار موسوم شده است. ميزان خسارت كرم گلوگاه انار تابعي از سال، رقم و
شرايط ب هزراعي باغ در هر منطقه م يباشد. بطور متوسط درصد خسارت كر مگلوگاه انار در
25 درصد محصول برآورد م يگردد. - كل كشور و در سالهاي مختلف حدود 30
كرم گلوگاه انار، زمستان را به صورت لاروهاي سنين مختلف در داخل انار، انجير و
احتمالاً ميزبان هاي آلوده ي ديگر كه در زير درخت ها ريخته و يا بر روي درخت باقيمانده و
يا در انبارها ذخيره شده اند، مي گذراند. پروانه هاي زمستانه معمولاً تخم هاي خود را روي
ميله و بساك پرچ مها و ندرتاً روي سطح داخلي كاسبرگ م يگذارند. دم ميوه و شكاف هاي
ناشي از تركيدگي ميوه نيز از جمله ي محل هاي تخ مگذاري اين ش بپره مي باشند.
لاروهاي سن يك پس از تفريخ، از سطح داخلي كاسبرگ تغذيه و از اواخر سن دوم
يا اوايل سن سوم لاروي با ايجاد سوراخ در محوط هي داخلي تاج به داخل ميوه ي انار راه
يافته و ضمن ورود، عوامل متعددي از گروه قارچها، باكتريها و مخمرها را ب ه درون ميوه
  انار انتقال مي دهند. اين پاتوژن ها قادرند در باغ و انبار موجبا ت گنديدگ ي و فساد سريع
يا تدريجي ميوه انار را فراهم نموده و آ ن را از بين ببرند.
و پنسيليوم )Aspergillus niger ( قارچ هاي جنس آسپرژيلوس ، بويژه دوده
مهمترين اين بيمارگرها را تشكيل مي دهند. در بيش از 90 درصد از موارد، كرم گلوگاه
انار ناقل عوامل بيمارگر به داخل ميوه انار مي باشد. بنابراين كنترل كرم گلوگاه مي تواند
نقش كليدي در كاهش پوسيدگي ميوه انار در باغ و انبار داشته باشد. اين حشره در
3 نسل داشته و زمستان را بصورت سنين مختلف لاروي در داخل ميوه هاي انار - ايران 4
علائم آلودگي و خسارت كرم گلوگاه انار
باقيمانده روي درخت يا ريخته شده در پاي درختان و يا در داخل ساير ميزبا نها، از جمله
ميوه هاي انجير ب هسر مي برد.
رو شهاي كنترل كرم گلوگاه انار
براساس نتايج مجموعه كارهاي تحقيقاتي و تجربيات مفيد موجود، اجراي نكات زير
م يتواند كرم گلوگاه انار را در زير سطح زيان اقتصادي نگه داشته و كنترل قابل قبولي
روي حشره آفت در پي داشته باشد.
-1 اولي ن گام براي بهبود كمي و كيفي توليد و كنترل منطقي آفات و بيماريهاي انار،
داشتن با غهايي است كه از شرايط مطلو ب زراعي و باغي برخوردار باشند. در اين رابطه
توصي ه مي شود باغهاي انار ط ي يك برنامة 5 سال ه اصلاح و باغ هاي رها شد ه و يا آنهايي
تخ مگذاري روي ميله پرچم لارو كرم گلوگاه انار
شفيره كرم گلوگاه انار شب پره كرم گلوگاه انار
كه تأمين حداق ل نيازهاي زراعي و باغ ي، بويژه آب مناسب و مورد نياز، براي آنها ميسر
نيس ت، حذف و باغهاي جديد با رعايت اصول فني احداث گردد.
-2 دراحداث باغهاي جديد و جايگزين يها، از ارقام مقاوم به كرم گلوگاه و يا ارقامي با حساسيت
كمتر استفاده شود. رقم ملس دانه سياه يزدي براي شرايط استان يزد توصيه م يگردد.
-3 از كشت مخلوط درختان انار با ساير درختان ميو ه و همچنين احداث باغ انار در
مجاورت درختاني مثل انجير و پسته كه ميزبا ن كر م گلوگا ه انارهستند، خودداري شود.
-4 به منظور حمايت از دشمنان طبيع ي آفا ت و بيماريها، جلوگيري از طغيان كنه
پاكوتاه انار و ساير آفات بالقوه و حفظ بهداشت و محيط زيس ت، از هرگون ه سمپاشي
درختان انار اجتناب گردد.
-5 داخل تاج انارهاي مرغوب گل اول، پس از خشك شدن پرچم )حدوداً در اواخر
خرداد( بوسيله دستگا ههاي ساده موجود تميز گردد.
-6 انارهاي پوسيده و يا باقيمانده بر روي درخت يا ريخته شده در كف با غ بصورت
همگان ي و در فص ل زمستان )دي و بهمن ( جم عآوري و منهدم گردد.
-7 انارهاي آلوده شده در طول فصل داشت، بويژه در نسل اول آفت، نيز جمع آوري
و معدوم گردد.
-8 به منظورتقوي ت پارازيتيسم طبيعي آفت ، مبارز ه بيولوژيك از طري ق توليد و
رهاسازي زنبور پارازيتوئيد تريكوگراما با استفاد ه از سو شهاي بومي و با رعايت نكات
فني صورت گيرد.
زنبور8 تريكوگراما حذف پرچم
5-2 - كرم به
Euzophera bigella بر اساس تحقيق مهرنژاد و ابراهيمي ) 1372 ( كرم به با نام علمي
روي انار در مح لهايي كه به عللي از قبيل شكستگي و هرس، پوست هي تنه يا شاخ هي درخت
زخمي شود، تخمگذاري م يكند و لارو از ناحي هي كامبيوم و قسمت زيري پوست تنه و شاخه
تغذيه كرده و در محل تغذيه يا زير پوست كهاي ساير قسم تهاي تنه، شفيره م يشود.
اين ش بپره در روي انجير در محل شكا فها و تر كهايي كه روي تنه و شاخه وجود دارد،
تخمگذاري م يكند و لارو از مسير اين شكا فها به زير پوست نفوذ و فضولات ريز قهو هاي
رنگي در اين محل مشاهده م يشود. در اثر تغذيه لاروها از ناحي هي كامبيوم و قسمت زير
پوست، لك ههاي تيره رنگ و خشكيد هاي روي تنه و شاخه بوجود م يآيد. با ادام هي فعاليت
آفت، قسم تهاي آسي بديده بتدريج گسترش يافته و به صورت پوست ههاي نسبتاً بزرگي از
تنه و شاخه جدا م يگردد. در مناطقي كه درختان انار و انجير تواماً كشت شده باشند، تراكم
آفت روي انجير به مراتب شديدتر از انار است. فعاليت لاروها در زمستان كم و بيش ادامه
دارد و معمولاً لاروهاي اين حشره در تمام طول سال در زير پوست تنه و شاخ هي درختان انار
و انجير مشاهده م يشوند.
خسارت كرم به روي درخت انار
اخيراً فعاليت اين ش بپره در انارستا نهاي جديدالاحداث از جمله انارستان مهريز
)استان يزد(، متعلق به كميته امداد امام خميني)ره( با خسارتزايي بالا مشاهده شده است.
تغذيه شديد لاروهاي آفت از پوست و كامبيوم در ناحيه طوقه، باعث خشك شدن تمام يا
قسمتي از درختان جوان م يگردد. سرما و يخبندان شديد زمستان 86 نيز باعث متورق
شدن پوست تنه و طوقه گرديده و شرايط را براي فعاليت بيشتر آن مهيا نموده و در نتيجه
به حالت طغياني در آمده است.
رعايت مراقبت هاي زراعي و پيشگيري از بروز استرس به درخت، در پيشگيري از
فعاليت اين شب پره مؤثر مي باشد. در صورتي كه آفت به حالت طغياني درآمده و خسارت
زياد باشد، مي توان با شستشوي محل فعاليت لاروها در ناحيه طوقه و تنه اصلي، بوسيله
محلول 2 در هزار يك سم فسفره، مثل ديازينون آنرا تحت كنترل درآورد. اين محلول
سمي روي ساير آفات ناحيه طوقه و ريشه، مثل چوبخوارها و كرم سفيد ريشه نيز مفيد
خواهد بود. به گفته بعضي از همكاران كارشناس، شستشوي محل هاي فعاليت آفت، با
فشار زياد آب خالص نيز در كنترل آفت مؤثر بوده است.
-5-3 شته انار
عموم يترين آفت درختان انار محسوب Aphis punicae شتة انار با نام علمي
مي گردد و در بعضي از سال ها و در باغ هاي محصور كه شرايط براي رشد و تكثير آفت
فراهم باشد، موجب ريزش غي رطبيعي گ لهاي اول انار در ابتداي فصل مي گردد.
هرچند بعضي از باغداران در سطوحي محدود با استفاده از شت هكش اختصاصي پريمور
اقدام به كنترل اين آفت م يكنند، اما با رعايت چند نكته ساده م يتوان از خسارت زياد
آن جلوگيري و از مبارزه شيميايي اجتناب كرد. توصيه م يشود پاجو شها ي انار را تا زما ن
جف تگير ي و تخ مگذاري شت هها ي جنس ي در پا ي درختا ن حفظ نموده و حذف آنها را به بعد از
اي ن زما ن، ك ه در شرايط آب و هوايي استا ن يزد حداكثر پايا ن آذر ما ه م يباشد، موكو ل كرد.
همچنين بايد از هرس پاجوش ها و نرك هاي درختان انار در فصل بهار خودداري و
زمان حذف آنها را تا اواسط تابستان به تاًخير انداخت. استقرار كلني هاي شته انار روي
اينها باعث مصون ماندن بقيه درخت مي گردد.
-5-4 كنه قرمز پا كوتاه انار
مهمترين كنه ي خسارتزا در )Tenuipalpus punicae ( كنه قرمز پاكوتاه انار
باغهاي انار مي باشد. اين كنه از شيره ي برگ و پوست ميوه تغذيه و موجب ضخيم شدن
و زن گزدگي برگها م يگردد. در صورت حمله شديد، برگ هاي درختان انار در خارج از
فصل ريزش مي كنند. تغذيه آفت از پوست ميوه هم موجب خشك شدن پوست و پيدايش
سمت راست برگهاي آلوده - سمت چپ برگهاي سالم
لكه هاي قهوه اي سوخته و برنزه شدن پوست ميوه انار مي گردد. دانه هاي اين ميوه ها،
ك مآب و ب يمزه است و به نظر م يرسد، اين كنه در تركيدگي ميوه انار نيز مؤثر باشد.
معمولاً در با غهايي كه از سموم شيميايي دور بوده اند، خسارت كنه انار بسيار ناچيز
بوده و نيازي به مبارزه ندارد. آبياري منظم و جلوگيري از كاهش شديد رطوبت نسبي باغ،
با حفظ يك پوشش نرم از علفهاي هرز در كف باغ، نيز در كنترل اين جانور مؤثر است. بر
اساس يك تجربه عملي محلول پاشي درختان آلوده با محلول 25 /. در هزار مايع شوينده
ريكا در كنترل آفت مؤثر بوده است.
-5-5 سوسك چوبخوار درختان انار
عامل ثانويه )Chrysobothris parvipunctata ( سوسك چوبخوار درختان انار
و تشديد كنند هي عارضه سبزخشكي و يا زردخشكي تنه و سرشاخه هاي درختان انار
مي باشد. اين حشره، آفت درختان ميو هي سردسيري است و براي اولين بار از روي انار
توسط نگارنده گزارش گرديده است.
سرهاوني( م يباشند كه انداز هي ( Buprestidae لاروهاي آفت به رنگ كرم تا زرد و از تيپ
آنها به بيش از 3 سانتيمتر م يرسد. حشرات كامل آفت با بالپو شهايي به رنگ قهو هاي و نقاط
سفيد رنگ فر ورفته، حدود اواسط بهار ظاهر م يشوند. اين سوس كها بسيار فعال بوده و پس
از مقداري تغذيه از باف تهاي نازك، بر روي شاخ ههاي درختان ضعيف تخمگذاري م يكنند.
لاروهاي آفت در طول تابستان و اوايل پاييز در زير پوست درخت فعاليت دارند. شاخ هها
و تن ههاي آلوده بتدريج ضعي فتر شده و در صورت آلودگي شديد در فصل تابستان سبز
خشك و يا زرد خشك م يشوند. اين آفت در شرايط عادي توسط حشرات مفيد تحت كنترل
م يباشد. بهتري ن رو ش كاه ش جمعي ت اين آفت ، اعما ل مديري ت صحي ح و رعاي ت مسائ ل
ب هزراعي، بويژه رعايت دور آبياري و بهداشت عمومي باغ م يباشد.
-5-6 نماتد مولد غده ريشه انار
انار يك ي از گياها ن حسا س نسب ت ب ه گون هها ي مختلف نماتدهاي مولد غده
م يباشد. خسار ت نماتدها ي مولد غد ه ريش ه رو ي درختا ن انار )Meloidogyne spp.(
بصور ت توق ف رشد، ضع ف عموم ي، زرد ي برگها، ريز ش برگها ي فوقان ي، لخ ت شد ن سرشاخ هها
و خش ك شد ن تدريج ي آنها، غد ها ي شدن توا م با پوسيدگ ي عموم ي ريش ه، ظاهر شد ه و
درختا ن را فراه م م يآورد. درختان آلوده به )Decline( موجبا ت زوا ل و يا مر گ تدريجي
اين آفت از استر سهاي محيطي مثل سرمازدگي خسارت بيشتري م يبينند.
با اينكه دامنه ي انتشار نماندهاي مولد غده در باغات انار وسيع است، اما قدرت ريشه
زني زياد درختان انار و هرس ريشه كه معمولاً همراه با شخم زمستانه انجام م يشود، از
شدت خسارت اين آفت كاسته است و لذا باغدار از اين بابت گله چنداني ندارد. با اين
حال نبايد خسارت مستقيم و غيرمستقيم اين آفت را ناديده گرفت.
-5-7 تركيدگي ميوه انار
تركيدگي ميوه، مهمترين ناهنجاري
فيزيولوژيك و خسارتزاي انار در ايران
محسوب مي شود. در بعضي از مناطق و
بويژه روي ارقام حساس، تركيدگي ميوه،
بعد از كرم گلوگاه، بيشترين خسارت را
به باغداران وارد مي سازد. كم آبي، نامنظم
 بودن دور آبياري، وجود رقم حساس، اختلاف درجه حرارت شب و روز و سرماي زودرس
پاييزه، بويژه اگر توأم با ريزش باران باشد، عوامل اصلي در ايجاد عارضه تركيدگي ميوه ي
انار مي باشند.
استفاده از ارقام مقاوم، رعايت دور آبياري، تغذيه متعادل باغ انار و برداشت به موقع
محصول مهمترين راهكارهاي كنترل اين عارضه مي باشد. استفاده از بعضي از هورمونها
مثل اسيد جيبرليك و يا مواد ضد تعرق گياهي نيز براي كاهش خسارت تركيدگي انار
توصيه شده است.
-5-8 آفتاب سوختگي ميوه
آفتاب سوختگي ميوه از عوارض رايج در مناطق كشت و كار انار م يباشد. در مواردي
ميزان خسارت آفتا بسوختگي از خسارت كرم گلوگاه نيز بيشتر است. اي ن عارض ه باع ث
كاه ش مرغوبيت و بازار پسند ي ميوه م يگردد.
پوست ميو ههايي كه در معرض تابش مستقيم
نور آفتاب قرار م يگيرند، در اثر شدت تابش
سوخته و سياه م يشود. آب دان هها تبخير
شده و فقط هست هها باقي م يمانند. در صورت
شدت عارضه ممكن است ميوه انار غيرقابل
استفاده گردد. اين ميو هها معمو لاً دچار
تركيدگي نيز م يگردند.
براي كنترل اين عارضه علاوه بر سعي
در انتخاب رقم مقاوم، لازم است با در نظر
گرفتن فاصله مناسب كاشت ، انجام هرس
اصولي و رعاي ت جه ت مناسب رديفهاي
كاشت ، از قرار گرفتن ميو ه در معرض تابش
مستقيم خورشيد جلوگير ي بعمل آورد. تغذيه صحيح، آبياري منظم و مديريت درست
علفهاي هرز كف باغ ) حفظ يك پوشش ملايم علفهاي هرز در كف باغ( از ديگر راههاي
كاهش خسارت آفتا بسوختگي ميوه انار م يباشد.

5-9 - آفتاب سوختگي تنه و سرشاخه
در اثر تابش مستقيم آفتاب روي تنه و
سرشاخه هاي درختان انار، بويژه در سمت
آفتاب گير، پوست از بين رفته، متورق شده و از
قسمتهاي چوبي جدا مي گردد. معمولاً پوست در
قسمتهاي سايه )سمت شمال تنه( سالم مي باشد.
شاخه ها و تنه هاي مبتلا، سبز خشك يا زرد خشك مي شوند.
اما ريشه ها سالم هستند.
خسارت اين عارضه بر روي تنه هاي شي بدار، بخصوص
اگر شيب رو به جنوب باشد به دليل تابش عمود يتر خورشيد
شديدتر مي باشد. حمل هي حشرات چوبخوار و پوستخوار بويژه
)Chrysobothris parvipunctata ( سوسك چوبخوار انار
نيز موجب تشديد عارضه مي گردد.
رنگ آميزي تنه و سرشاخ ههايي كه در معرض
تابش مستقيم آفتاب قرار گرفته اند به وسيله ي
مواد سفيد رنگ بي اثري مثل مخلوط گل سفيد
)نوعي رس( و آرد جو قادر است از شدت تابش و
در نتيجه از ايجاد خسارت بطور كاملاً معني داري
جلوگيري نمايد.
5-10 - سرما زدگي
سرمازدگ ي از جمله عوام ل مهم خسارتزا ي با غها ي انار م يباشد. اصولاً سه نو ع سرم ا
به درختان انار خسارت وارد م يسازد. يك ي سرما ي ديرر س بهار ه ك ه باع ث خش ك شد ن
جوان هها و حت ي سرشاخ ههاي درختا ن انار شده و در نتيج ه در آ ن سا ل محصو ل قاب ل توجه ي
عايد نخواهد شد )مشابه سرماي بهار 84 در استان يزد(. ديگري سرما ي زودر س پاييز ه
است كه اثرات آن در بهار يا تابستان سال بعد، بصورت زردخشك شدن يا سبزخشك
شدن درختان انار ظاهر م يگردد )مشابه سرماي زودرس پاييز 66 در استان يزد( و بالاخره
سرما و يخبندان شدي د در فصل زمستان كه در آن درجه حرارت به پايي نتر از حد تحمل
درخت انار افت م يكند. اين سرما و يخبندان در د يماه 86 در بسياري از مناطق اناركاري
كشور، از جمله استان يزد، رخ داد. عوارض اين سرما بصورت خشكيدگي كامل قسم تهاي
هوايي، خشكيدگي سرشاخ هها، زردي، عدم گ لدهي و ريزش گل و برگ بروز م يكند.
خسارت سرمازدگي بهاره
خسارت سرمازدگي زمستانه )يخ زدگي(
در اكثر سرمازدگ يها، ريشه درختان سرمازده سالم است و در همان سال و سالهاي بعد
پاجوش زيادي توليد م يكند. درختان مسن از سرما بيشتر خسارت م يبينند. در حالتي كه
تاج درخت آسيب كلي ديده و رشد رويشي متوقف شده است، بايد بلافاصله بعد از اطمينان
از رفع خطر سرماي ديررس بهاره، نسبت به ك فبر نمودن باغ اقدام نمود. محل برش بايد تا
حد ممكن روي خاك باشد تا فقط پاجو شها فعال شوند. با غهاي ك فبر شده به آبياري منظم
نياز دارند ولي در اين مرحله نيازي به مصرف كودهاي خاكي نيست.
استفاده از ارقام مقاوم يا متحمل به سرما، تاخير در انجام هرس پاجو شها، تقويت باغ و
قطع آبياري با غهاي انار بلافاصله بعد از برداشت محصول به منظور تسريع در ركود درخت
از جمله توصي ههاي كلي است كه م يتواند از شدت خسارت سرما روي انار بكاهد.
-5-11 علفهاي هرز باغهاي انار
سس درختي، گل جاليز، چسبك، پيچك، مرغ، تلخه، خارشتر، خرفه، سلمك، تاج
خروس، خاكشير، قاصدك، يونجه باغي، علف هف تبند، شا هتره، مچه، كاهو وحشي،
خسارت سس روي درختان انار
شيرين بيان، تاجريزي، جو موشي، بارهنگ، اويارسلام و خارخسك از مهمترين علفهاي
هرزي هستند كه معمولاً در باغهاي انار ديده م يشوند.
اكثر اناركاران عل فهاي هرز باغ خود را از طريق شخم سطحي، يا با داس يا بيل
مي زنند. ولي اخيراً به دليل بالابودن هزينه هاي كارگري، تعدادي از باغداران اقدام به
كنترل شيميايي علف هاي هرز باغ با استفاده از عل فك شهايي مثل رانداپ، تو- فور-
دي، و پاراكوات مي كنند.
هرچند كنترل علفهاي هرزي مثل سس، گل جاليز، خارشتر، خارخسك، مرغ و پيچك
در باغ هاي انار ضروري است، اما وجود يك پوشش ملايم از علف هاي هرز يكساله مثل
علف باغي باعث كاهش تبخير، افزايش رطوبت نسبي و طراوت باغ و كاهش خسارت
آفتا بسوختگي و خشك شدن پوست ميوه انار مي گردد. لذا توصيه مي شود از لخت
كردن كامل سطح باغ انار پرهيز گردد.
-5-12 سایر آفات و بیماریهای انار
کرم سفید ریشه، پروانه گلخوار، سوسک های میو هخوار، مگس سفید، انواعی از
شپشک ها، کنه ها و شته ها، پوسیدگی خشک، سفید شدن دانه و سیاه شدن دانه از دیگر
آفات و عوارضی است که به درختان انار در ایران خسارت می زند. اخیراً نیز فعالیت کرم
خراط روی درخت انار گزارش شده است. برای کسب اطلاعات بیشتر به کتاب آفات و
بیماریهای انار نوشته مؤلف مراجعه فرما یید.
|+| نوشته شده توسط جواد جعفرزاده در چهارشنبه سوم آذر 1389  |
 
 
بالا