X
تبلیغات
مهندسی کشاورزی - میوه های دانه دار
علوم باغبانی
 میوه های دانه دار

مقدمه

      میوه های دانه دار شامل محصولات سیب (Malus domestica Borkh.)، گلابی(Pyrus communis L.  به (Cydonia oblonga L.  ازگیل (L. Mespilus germanica)، زلزالک ژاپنی (Eriobotrya japonica) و زلزالک (Crataeugus sp.) است. علیرغم بررسی مشکلات مبتلا به باغبانی در محصولات سردسیری عمده دانه دار نظیر سیب، به و گلابی در گرد هم آیی های سراسری باغبانی به صورت سالانه و ارائه پیشنهادات در قالب پروپوزال های  تحقیقاتی جدید، بسیاری از نکات مورد بررسی قرار نگرفته و از معرض دید و کنکاش واقع نمی شوند. بررسی جامع این مشکلات به صورت همه جانبه و ارائه چارچوب های مدون می تواند در تعیین راهبرد تحقیقات محصولی کارساز باشد.

اهمیت محصولات دانه دار

سیب (Malus domestica Borkh.)

سیب یکی از تولیدات باغی سنتی کشور است که با ورود ارقام جدید به ایران سطح زیرکشت و تولیدات آن از 60.000 تن در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی به 2.666.000 تن در سال 1385 رسید. فقدان دانش فنی در بین  باغداران، عدم معرفی ارقام جدید، اصرار بر استفاده از پایه های بذری و عدم استفاده از پایه های رویشی، عدم تحول سیستم های کشت سنتی به سمت باغات نیمه متراکم و متراکم و غیره از جمله عوامل محدود کننده افزایش سطح تولید در واحد سطح بوده اند. کشور همسایه ما ترکیه توانسته است با برداشتن گام هایی در رفع موانع فوق در سطح زیر کشت معادل 55% نسبت به ایران(45% کمتر)، تقریبا برابر ایران و برخی سال ها بیشتر از کشور ما تولید سالیانه داشته باشد (جدول1).

 

جدول1- بررسی رشد سطح زیرکشت، عملکرد و تولید سالیانه سیب کشور در 20 ساله اخیر  در مقایسه با ترکیه (. (FAOSTAT. 2008

Production Quantity

Yield

 

Area Harvested

year

country

600000

60000

 

1980

Iran, Islamic Republic of

1523980

108407

 

1990

Iran, Islamic Republic of

1989653

 

145503

1995

Iran, Islamic Republic of

2141655

145357

147337

2000

Iran, Islamic Republic of

2,126,420

 

120860

2005

Turkey

2661901

132202

201350

2005

Iran, Islamic Republic of

 

گلابی(Pyrus communis L.)

جنس Pyrus در ایران 11 گونه درختی و درختچه ای خودرو دارد که به صورت خود روی در ایران می رویند. وجود ارقام بومی بسیار رایج مانند شاه میوه، درگزی و سبری

و ارقام وارداتی مانند لوییز بن،  پاسا کراسانا و سایر ارقام هنوز مشکل بیماری آتشک باغات موجود را تهدید می کند. عدم استفاده از پایه های رویشی Quince A, B, C

سیستم های کشت سنتی وضعیت ناپایداری را در تولید این محصول ترسیم می کند. بیماری آتشک بسیاری از باغات را از بین برده است و هرساله باغات موجود را تهدید می کند.

به (Cydonia oblonga L.)

رقم به اصفهان سال های مدیدی است که به عنوان تنها رقم شاخص در باغات تجاری تکثیر و کشت می شود. در حالی که ژرم پلاسم غنی در داخل و خارج از کشور وجود دارد که قابل بررسی، ارزیابی و مطالعه است.

ازگیل (L. Mespilus germanica )

این محصول سنتی و تجارتی کشور عملا رو به زوال قرار گرفته اشت.

زلزالک (Crataeugus sp.)

زلزالک محصول بسیار رایج و سنتی کشور است که در مناطق مختلف کشور مانند اطراف الموت در استان قزوین و غیره به صورت خودروی مشاهده می شود. برای شناسایی، جمع آوری، ارزیابی و گزینش ارقام امید بخش هیچ گونه حرکتی انجام نشده است.

زلزالک ژاپنی (Eriobotrya japonica Lindl.)

این گونه در ایران بیشتر به نام گلابی جنگلی و یا گلابی وحشی شناخته شده و میوه آن به همین نام به فروش می رسد. گیاهی همیشه سبز است که در سالیان دور به ایران وارد و در برخی پارک ها و نیز مناطق شمالی کشور سازگاری خوبی نشان داده است. برگ های چرمی و سبز رنگ آن با گل های شاخه بریده در گل فر.شی هی به فروش می رسد. از نظر اقتصادی یکی از گرانترین میوه ها در سطه کشورهای آسیایی بویژه زاپن و کشورهای اروپایی بشمار می رود(مظفریان. 1378). از نظر سیستماتیک گیاهی هیچ خویشاوندی ژنتیک با گلابی ندارد.

ضرورت تدوین برنامه

نیاز به محصولات غذایی به دلیل افزایش جمعیت، حفظ ژرم پلاسم در قالب کلکسیون های ارقام جهت ارزیابی و بهره برداری در برنامه های به نژادی جهت امنیت زیستی ، جلوگیری از بیماری های خطرناک  با وارد کردن محصولات دانه دار بویژه سیب در سبد غذایی جهت حفظ و بهبود سلامت عمومی،  توسعه باغات جهت افزایش تولید و اشتغال،  تولید ثروت از طریق رونق بخشیدن به  بازار مصرف داخلی، افزایش تولید و صادرات ، ایجاد زمینه برای صنایع غذایی جدید و صنایع تبدیلی، استفاده صحیح  از اراضی کوهپایه ای، معرفی ارقام جدید به کشور و جامعه بین المللی،  تشکیل تیم های تحقیقاتی درون و فرا موسسه ای با سایر سازمان ها و مراکز علمی، تعیین هدف تولید و بازار هدف: تازه خوری، آب میوه، چیپس

 

بررسی مسایل و مشکلات موجود در محصول سیب

باغات: پایین بودن تولید در واحد سطح، عدم ارقام پرمحصول، استفاده از پایه های بذری، عدم یکنواختی شکل ذرختان و مشکل مکانیزاسیون عملیات داشت و برداشت، عدم انتخاب رقم و پایه برای هر یک از شرایط پدوکلیماتیک منطقه ای خاص، وجود بیماری های مختلف مانند آتشک موجب شده که فقط در استان تهران در منطقه شهريار از 400 هكتار باغات به حتی ديگر 100 درخت هم باقی نمانده است و محصول به كلاً حذف شد. از 1700 هكتار گلابي در شهريار از رقم شاه میوه الان ديگر جایگزین شده و در باغ ها ارقام به جای شاه ميوه از سبری و بيروتي استفاده مي شود. در سال هاي اخير سيب قيمت خوبي داشته و کاشت آن توجيه اقتصادي بیشتری نسبت به سایر محصولات دانه دار زیرا از نظر سرمازدگی و آتشک  مشکل گلابی و به را نداشته و اثر بخشي اقتصادی بهتري در 15 سال اخیر داشته است(رفیع یگانه. 1387).

نهالستان ها:

تولید نهال، نهال سالم، نهال عاری از ویروس، نهال با فرم استاندارد، خلوص ژنتیک. درختي كه گال داشته باشد بعد از چند سال و اگر نهال باشد ظرف 3 تا 5 سال از بين مي رود.  

مشکلات مربوط به بیماری ها اعم از ویروسی، باکتریایی و قارچی در محصولات دانه دار

در هر یک از سه محصول مختلف گلابي ، سيب ، به  در دو سرفصل پايه و رقم نیاز به کار وجود دارد و بایستی همکاری های بیشتری بین گروه های تحقیقاتی گیاهپزشکی و باغبانی در خصوص ژنوتیپ ها وارقام در دست آزمایش صورت گیرد.

استراتژی و سیاست های کلی برنامه برای محصولات دانه دار

1- جمع آوري ژرم پلاسم  سیب، گلابي، به، ازگیل و زالزالگ  بومی کشور

2- وارد کردن ژرم پلاسم  تجارتی پرمحصول دانه دارها و ازگیل ژاپنی

3- وارد کردن ژرم پلاسم حامل ژن های مطلوب نظیر ارقام مقاوم به آتشك و پايه هاي رویشی سیب مقاوم به پوسیدگی طوقه و پايه هاي رویشی  پيرو دوراف گلابي  از خارج از کشور

4- برنامه بازسازي كلكسيون های دانه دارها

5- تولید هسته های پیش تکثیر

6- احداث باغات مادری از ارقام مرغوب

7- احداث باغات بذری از ارقام ارزیابی شده

8- تولید گیاهان عاری از ویروس از طریق کشت بافت و ترموتراپی

9- ارزیابی ارقام و انتخاب ارقام و انجام مقایسات سازگاری

10- بررسی سازگاری ارقام بر پایه های رویشی مالینگ و مالینگ مرتون در مناطق مختلف

11- بررسی فرم تربیت و هرس برای باغات متراکم، و نیمه متراکم 

12- اجرای طرح های تحقیقی تطبیقی، تحقیقی ترویجی

13- ارزيابي مقاومت ارقام تجارتی و اکسشن های بومي سيب به آتشك

14- بررسی و شناسایی ژن های مقاومت در ارقام و ژنوتیپ های کشور

برنامه اصلاح رقم: در سیب و گلابی

1-ارزیابی ارقام بومی و وارداتی موجود در کلکسیون های کشور به منظور انتخاب و معرفی  ارقام پرمحصول وکیفی سیب، گزینش و معرفی ارقام با رشد افراشته، اسپور، و زودرس و میانرس

2- تولید ارقام زودرس و میانرس سیب به روش اصلاح کلاسیک

3- اصلاح گلابي براي دست يابي به ارقام مقاوم به آتشك

4- انتقال ژن به گونه گلابي برا ي توليد ارقام مقاوم به بيماري آتشك

5- دستيابي متحمل به آتشك در ژنوتيپ هاي به

6- اصلاح ارقام سیب و گلابي از طريق پرتوتابي برای دست يابي به ارقام اسپور و عاری از زنگار

7- انتخاب کلونی ارقام در باغات و دانهال های تصادفی

8- انتخاب و معرفی ارقام سیب  مقاوم به سرمای بهاره

9- انتخاب و معرفی ارقام سیب  مقاوم به خشکی

تولید موتانت های قرمز و اسپور از طریق جهش زایی شیمیایی و کشت بافت

برنامه اصلاح پایه: در سیب و گلابی

1-تولید پایه های رویشی سیب مقاوم به پوسیدگی طوقه

2- تولید پایه های رویشی سیب و گلابی  مقاوم به کلروز

3- تولید پایه های رویشی سیب و گلابی پاکوتاه و نیمه پاکوتاه

4- تولید پایه های رویشی سیب و گلابی مقاوم به خشکی

برنامه به زراعی و فیزیولوژی

1- بهترین روش تغذیه برای محصولات دانه دار در نهالستان ، باغات جوان و باغات مسن

 2- بررسی مبارزه با آفات و علف های هرز

3- مديريت مواد آلی و بقاياي گياهي جهت بهبود بافت و فشردگي خاک، تقویت و حاصلخیزی خاک

4- آماده سازي بستر کاشت، روش هاي استقرار نهال، احداث باغ، انتخاب سیستم کاشت و توزیع گرده افشان، تربیت و هرس، سيستم آبياري، دور آبياري و تعیین حجم آب براي هر سيستم آبياري

5- برداشت، روش های برداشت، انتقال به سردخانه

 

برنامه پس از برداشت

1- بررسی پومولوژی ارقام و خصوصیات کیفی ویژه مانند ویتامین ها، پکتبن، اسیدها، قند و غیره

2- بررسی تاثیر زمان برداشت بر عمر انباری ارقام

3- بررسی روش های مختلف انبارمانی در سردخانه، کنترل آتمسقر و استفاده از مواد پوششی خنثی و شیمیایی

4- بررسی تنوع ژنتیک ارقام از نظر کیفیت،  قدرت انبارمانی، قابلیت حمل و نقل  ارقام در شرایط

5- بررسی عوارض فیزیولوژیک طی دوره انباری

6- حمل و نقل: افت کيفي و ايجاد ضايعات در اثر ضربه و صدمات مکانيکي

اقتصاد تولید و مشکلات بازار مصرف

1- انتخاب رقم و پایه، انتخاب سایت، حساسیت های بازار مصرف، بازارپسندی رقم، خصوصیات مطلوب رقم از نظر مزه، رنگ، شکل میوه، اندازه و طعم

2- وجود شبکه جاده ای مناسب و فاصله تا بازار مصرف

3-  صنایع تبدیلی در دسترس و نزدیک به محل تولید

4- فقدان شبکه های حمایتی و قادر به ارائه خدمات  فتی و تهیه و توزیع نهاده ها در قالب تعاونی های قدرتمند و کارآ

5-  بهره برداری از ارزیابان متخصص در میادین تره بار و سورت و درجه بندی اقتصادی  محصول

 

فعالیت ها و طرح های محوری پپیش بینی شده اجرایی تحقیقاتی دانه دارها

1- انتخاب رقم و پایه بر اساس ضرورت های اکوپدولوژیک در منطقه بر اساس آزمایشات سازگاری

2- انتخاب رقم با توجه به تنش های محیطی موجود در منطقه و بیماری های رایج

3- انتخاب رقم با توجه به نوع مصرف و تقاضای بازار مصرف

4- شناسایی، جمع آوری و ارزیابی ژنوتیپ های بومی سیب، گلابی، به، زالزالک، ازگیل و زالزالک ژاپنی

5-  واردات هدفمند ژرم پلاسم بر اساس ضرورت های کیفی و عملکردی

6- اصلاح رقم و پایه در هر محصول بر اساس خلاهای موجود در هر محصول

7- اصلاح رقم و پایه در جهت اهداف مبتنی بر نیازهای تعریف شده مقاومت به تنش های زنده و غیرزنده

8-  تولید هسته های پیش تکثیر

9-  احداث باغات مادری

10- احداث باغات بذری

11-  تولید نهال استاندارد و سالم

12- آزمایشات سازگاری منطقه ای

13- انتخاب فرم تربیت و هرس برای هر ترکیب خاص از ارقام تجاری و پایه رویشی

14- تشخیص کمبود عناصر غذایی از طریق محلول پاشی و بررسی های آب، خاک و تجزیه برگ، گل  و میوه

15-  بررسی نیاز آبی در باغ استاندارد، متراکم و نیمه متراکم

16- بررسی و تعیین زمان برداشت مناسب برای رقم در هر منطقه

17- بررسی تنوع ژنتیک ارقام از نظر خصوصیات پومولوژیک،  انبارمانی، نوع مصرف و عوارض انباری

18- کاهش ضایعات از طریق معرفی ارقام با عمر انباری بالا، ارقام چند منظوره

19- انتقال یافته ها به شبکه ترویج و آموزش کشاورزی

20- انتقال یافته ها به مراکز آموزشی دانشگاهی دولتی و خصوصی

21- انتقال یافته ها به کارشناسان دفاتر کشاورزی در استان های ذینفع

نقش ترویج و آموزش و سایر بخشها در توسعه و بهبود دانش باغداران:

1- نقش بخش ترویج در انتشار نتایج تحقیقاتی محصول به باغداران و بهره برداران

2- نقش بخش آموزش در انتقال  نتایج تحقیقاتی محصول  و بهبود دانش کارآموزان و دانشجویان

3- نقش موسسه تحقیقات پژوهشهای اقتصادی در تجزیه و تحلیل عرضه و تقاضای محصول در بازارهای داخلی و خارجی

4- نقش دفتر میوه های سردسیری و ادارات کل کشاورزی وابسته به معاونت باغبانی در استانها در بکارگیری یافته های تحقیقاتی

 

 

|+| نوشته شده توسط جواد جعفرزاده در سه شنبه دوم آذر 1389  |
 
 
بالا